گروه نوآوری و کسب و کار اجتماعی

زیر مجموعه پژوهشکده سیاست گذاری دانشگاه شریف

گروه نوآوری و کسب و کار اجتماعی

زیر مجموعه پژوهشکده سیاست گذاری دانشگاه شریف

گروه نوآوری و کسب و کار اجتماعی

پژوهشگران عضو گروه نوآوری و کسب و کار اجتماعی پژوهشکده سیاست گذاری دانشگاه صنعتی شریف، اینجا از فکرها و دل نوشته هایشان راجع به فعالیت ها و هدف های گروه می گویند. مطالب منعکس شده در این وبلاگ، به هیچ وجه منعکس کننده دیدگاه رسمی گروه نیست و بیان کننده نظرات شخصی نویسندگان است.
برای ارتباط با ما به این آدرس ایمیل بزنید:
socialristip@gmail.com

کانال تلگرام کسب و کار اجتماعی

سامانه آموزشی سرو

خبرنامه کارآفرینی اجتماعی حرکت

خبرنامه حرکت یک

شماره های پیشین

به فهرست دریافت کنندگان خبرنامه کارآفرینی اجتماعی «حرکت» بپیوندید.

عضویت در خبرنامه

۳۱ مطلب با موضوع «یادداشت ها و مقالات» ثبت شده است

حکمرانی حل مساله آلودگی هوای شهرهای بزرگ

دوشنبه, ۲۵ دی ۱۳۹۶، ۱۱:۱۹ ق.ظ

در ابتدای فعالیت دولت یازدهم، خانم ابتکار، رییس سازمان حفاظت محیط زیست در ارتباط با آلودگی هوای شهر تهران مدام از نقش بنزین های غیر استاندارد و بنزین های تولید پتروشیمی به عنوان اصلی ترین عامل آلودگی هوای تهران نام می برد. برای نمونه در این خبر:
http://www.khabaronline.ir/(X(1)S(agmgmrptzlsncswiwidpf2wb))/detail/353831/society/environment
 به یکباره مسئولین جدید این سازمان در دولت دوازدهم نقش ماشین های سنگین را عامل اصلی در آلودگی هوا دانسته اند. به طوری که دکتر تجریشی، معاون محیط زیست انسانی این سازمان سهم خودروهای سواری در آلودگی هوا را 3 درصد دانسته و سهم اتوبوس ها و کامیون ها را 85 درصد دانسته است. قابل مشاهده در این خبر:
http://www.etemaadonline.ir/news/news/153366
اگر فرض کنیم که نه خانم ابتکار دروغگو بوده است و نه آقای تجریشی، بنابراین یا باید فرض بکنیم که با حل مساله آلودگی خودروهای شهری و کاهش سهم آنها، بخش خیلی زیادی از مشکل آلودگی هوای شهرها حل شده است و یا اینکه پژوهش هایی انجام شده که مسئولین را از اشتباهی که در شناسایی منشا آلودگی داشته اند، در آورده است.
نادرست بودن مورد اول که کاملا مشهود است و وضعیت آلودگی هوا چیز دیگری را نشان می دهد.
اما اگر مورد دوم درست باشد دو سوال پیش می آید:
اول اینکه چه کسی مسئولیت تصمیم گیری اشتباه بر مبنای اطلاعات نادرست و نادقیق و هدر رفت منابع مالی و جلوگیری از خسارت های آلودگی در 4 سال گذشته را پذیرفته است؟
و دوم اینکه تصمیم گیری امروز بر اساس چه اطلاعات و پژوهش های دقیق، منطقی، بدون سوگیری و جانبداری و از همه مهمتر با گزارش شفافی که در دسترس عموم قرار گرفته باشد، صورت گرفته تا دوباره 4 سال دیگر نگوییم مساله آلودگی این نبود و در شناسایی عامل آن دچار خطا شده ایم؟

  • سروش طالبی اسکندری

همه با هم، برای محرومیت زدایی؟

دوشنبه, ۸ آبان ۱۳۹۶، ۰۳:۳۹ ب.ظ

سیره پیامبر اسلام (ص) اهمیت توجه به محرومان را تایید می‌کند و یکی از دلایل نفوذ کلام پیامبر (ص) در صدر اسلام همین موضوع بوده است. در نهج البلاغه فرازهای بسیاری به این امر اختصاص دارد و شیوه خلافت امیرالمومنین (ع) و خدمت به ضعفا بر کسی پوشیده نیست. اسلام شدیدا بر محرومیت زدایی تاکید دارد و مراجع تقلید، سهم زیادی از وجوه شرعی را به همین امر اختصاص می‌دهند. توجه به مستضعفان، محرومیت زدایی و رفع فقر همواره از دغدغه‌های مسئولان کشور بوده و از همان ابتدا به عنوان یکی از مهم‌ترین اهداف انقلاب برشمرده شده است. در همین راستا نهادهای وابسته به حکومت یا مستقل زیادی هم تشکیل شده‌اند و بعضا با سرمایه‌های بسیار بالا، به دنبال محرومیت زدایی هستند. با این همه، آیا انقلاب به هدف خود رسیده است؟ آیا فقر در کشور ریشه کن شده است؟ بدیهی است که دست یابی به چنین اهداف بزرگی زمان زیادی می‌برد و شاید هیچ گاه نتوان به آن رسید. حال سوال این جا است که آیا مسیر حرکت خود را به درستی انتخاب کرده‌ایم؟ آیا توانایی جلوگیری از رشد محرومیت را داریم؟ آیا درصد افراد فقیر در حال کاهش است؟ متاسفانه نمی‌توان پاسخ دقیقی به این سوالات داد. سال‌ها است که همه از محرومیت زدایی سخن می‌گویند و مسئولان ادعا دارند که تمام تلاش خود را برای آن به کار بسته‌اند. اما تا به حال کسی این مفهوم را تشریح نکرده است. کسی نحوه مقابله با فقر را بیان ننموده است. اصلا محروم کیست؟ آیا محرومیت‌زدایی یک وظیفه همگانی است؟ آیا ریشه کن کردن فقر ممکن است؟ چند ده سال طول خواهد کشید؟ اصلا آیا چنین فعالیت‌هایی در توان دولت ما هست؟ می‌توان چنین انتظاری از آن داشت؟ نقش مردم در این میان چیست؟ و دیگر سوال‌های بسیاری که در این زمینه وجود دارد اما متخصصان و مسئولان امر، به آن بی‌توجهی کرده‌اند و تنها درگیر اجرائیات و انجام پروژه‌های محرومیت زدایی شده‌اند. اگرچه مردم و مسئولان به خوبی اهمیت توجه به محرومان و مبارزه با فقر را درک کرده‌اند اما به نظر می‌رسد آشنایی کافی با ساز و کار آن وجود ندارد و راه‌حل‌های کاربردی هنوز شناسایی نشده‌اند. هر کس احساس وظیفه نموده و به نوبه خود سعی کرده است تا سهمی ولو اندک در این امر داشته باشد. اما بر خلاف انتظار، همین فعالیت‌های از هم جدا، غیر علمی و واگرا بعضا نه تنها به محرومیت زدایی کمکی نمی‌کند، بلکه می‌تواند به گسترش آن دامن بزند و ارائه راه حل برای آن را پیچیده‌تر نماید.

  • نوید خنوه

ناپایداری های پایدار

چهارشنبه, ۱۲ مهر ۱۳۹۶، ۰۳:۴۶ ب.ظ

کلید واژه "توسعه پایدارامروزه در کشور بسیار فراگیر شده است. رویکردی که بر مبنای آن در فرآیند توسعه همواره باید ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیست­ محیطی و نهادی با یکدیگر در نظر گرفته شود و رشد اقتصادی بدون توجه به ابعاد غیراقتصادی پایدار نخواهد بود. رصد آماری مصرف این کلید واژه در سخنان مسئولان کشور، می­ تواند روند فراگیر شدن آن را تایید کند. اما به راستی در میدان عمل تا چه میزان تصمیمات با توجه به محیط زیست و مسائل فرهنگی اجتماعی گرفته می­شود؟ یا سر راست ­تر: در جایی که ابعاد اقتصادی و غیراقتصادی توسعه در تضاد باشند، چه کسی برنده این جنگ می­شود؟ نظام تصمیم ­گیری در خدمت نفع بلندمدت مردم است یا نفع کوتاه مدت گروه اقلیت؟ اگر کمی با دقت به اخبار و اطراف خود بنگریم به جواب پی می­بریم. در هر گوشه ­ای از کشور مصادیق این جنگ بزرگ و کم صدا به چشم می­ خورد.
 اخیرا به همراه 2 نفر از همکاران به منطقه جنوب کرمان و شهرستان­ های جیرفت و عنبرآباد سفر کردیم. در این منطقه 2 موضوع بسیار پررنگ است: کشاورزی و آثار باستانی. کشاورزی در این منطقه بسیار پررونق و متنوع است به گونه ­ای که تنها در شهرستان جیرفت سالانه 80 نوع محصول کشاورزی به مقدار 4.5 میلیون تن کشت می ­شود. اما در کنار این آمار که مایه فخر مسئولان است باید به بدهکاری­ های اکثر کشاورزان به خاطر نوسانات قیمت در بازار محصولات و البته خشکسالی و استفاده بی رویه از منابع آب زیر زمینی اشاره کرد که  تهدیدی جدی و بی سروصدا برای آینده منطقه است اما کمتر کسی دغدغه آن را دارد. بخش قابل توجهی از آب منطقه از سد جیرفت تامین می ­شود و احداث این سد موجب کم ­آبی مضاعف در شهرستان­ های پایین دست نظیر کهنوج و منوجان و قلعه گنج شده است. روند خشک شدن قنات ­ها، عمیق شدن چاه­ ها و از بین رفتن باغات منطقه حکایت از فشار بیش از حد بر منابع آبی دارد. نادیده گرفتن بعد زیست­ محیطی توسعه، در آینده می­ تواند منجر به ناپایداری معیشت اصلی مردم منطقه شود.

نخلستان.


  • محمد قاسمی

قنوات رگ‌های حیات گلباف

پنجشنبه, ۲۳ شهریور ۱۳۹۶، ۰۷:۳۱ ب.ظ

استان کرمان با مساحت 182 هزار کیلومترمربع (11 درصد از کل مساحت کشور) پهناورترین استان ایران می‌­باشد. به استناد آمار شرکت سهامی آب منطقه‌­ای استان کرمان، 2391 رشته قنات در این استان وجود دارد. از این تعداد قنات 375 میلیون مترمکعب آب استخراج شده که 6 درصد از میزان برداشت­‌های کل آب از منابع زیرزمینی را شامل می‌­شود.

بخش گلباف، با جمعیت 14473 نفر (بر اساس آماربرداری سال 1395)، به عنوان بخشی از شهرستان کرمان در فاصله 110 کیلومتر از شهر کرمان قرار دارد. بر اساس آماربرداری سال 1390، در این بخش حدود 18 قنات فعال وجود دارد که سالانه 3 میلیون مترمکعب آورد برای بخش گلباف دارند. به جز 5 قنات که 90 درصد آوردشان را برای کشاورزی در نظر گرفته‌­اند، مابقی قنوات، تقریبا تمامی آورد خود را به سیراب کردن باغات و مزارع کشاورزی اختصاص داده‌­اند. این آمارها وابستگی شدید کشاورزی _که نقش بسیار مهمی را در تولید و اشتغال منطقه دارد_ را به آب قنوات نشان می‌­دهد.


قنات خندق

دهانه قنات خندق در گلباف

  • سعید طالع شایان

چندی پیش، استان کرمان در کنار استان‌های لرستان و آذربایجان شرقی، از سوی وزارت کشور به عنوان پایلوت اقتصاد مقاومتی تعیین شد. در همین راستا، استانداری کرمان در جهت پیگیری و اجرای سیاست های اقتصاد مقاومتی، این استان را به هشت منطقه تقسیم نمود و برای هر یک از این مناطق، یک معین از میان مجموعه های بزرگ اقتصادی کرمان تعیین کرد.

بانک قرض‌الحسنه رسالت، در این میان، به عنوان معین اقتصاد مقاومتی منطقه گلباف تعیین شد. منطقه گلباف در شرق استان کرمان قرار دارد که با یک رشته کوه از کویر لوت جدا می شود. این منطقه که ویژگی های آب و هوایی منحصربفردی دارد، علی رغم دارا بودن پتانسیل های زیاد در مباحث مرتبط با کشاورزی، محصولات باغی، صنایع دستی و صنایع غذایی سنتی، دارای مشکلات زیادی در حوزه اشتغال و رونق اقتصادی است و سالیان اخیر رشد مهاجرت مردم به خارج از شهر را تجربه می‌کند.

«گروه نوآوری و کسب و کار اجتماعی» در «پژوهشکده سیاست‌گذاری دانشگاه صنعتی شریف» یکی از نهادهایی است که در حوزه کارآفرینی اجتماعی و توسعه پایدار فعالیت می‌کند. از آنجایی که کمک به تحقق اقتصاد مقاومتی و توسعه پایدار محلی – منطقه‌ای یکی از اهداف اصلی «گروه نوآوری و کسب و کار اجتماعی» می‌باشد، پس از آنکه بانک قرض‌الحسنه رسالت به عنوان معین اقتصاد مقاومتی گلباف تعیین شد، با کمال میل، همکاری با بانک قرض‌الحسنه رسالت(که خود یک بانک اجتماعی، و دارای سوابق قبلی مشارکت با دانشگاه ها و سازمان های خصوصی و مردم نهاد در حوزه کارآفرینی اجتماعی است) و دیگر سازمان‌هایی که برای تحقق اقتصاد مقاومتی در گلباف به عرصه آمده‌اند را پذیرفت.

گفتنی است پژوهشکده سیاست‌گذاری دانشگاه صنعتی شریف، در سالیان اخیر تجربیات توسعه محلی – منطقه‌ای در کشور خودمان  و برخی دیگر از کشورهای پیشگام در این حوزه را به صورت عمیق مورد مطالعه و بررسی قرار داده است؛ همچنین با گروه‌های فعال در زمینه توسعه محلی در ارتباط است و نشست‌های هم‌اندیشی این تشکل ها و فعالین را راهبری می‌نماید و علاوه بر این با ستاد احیای دریاچه ارومیه، در حوزه مسائل اجتماعی - فرهنگی توسعه پایدار مناطق اطراف دریاچه ارومیه نیز همکاری می‌کند.

به اعتقاد پژوهشکده، موضوع توسعه منطقه ای، یک موضوع چند تخصصی و چند حوزه ای است که حتما برای نیل به آن بایستی از مشارکت جمعی استفاده کرد. به همین خاطر هم هست که مدل توسعه پایدار منطقه ای گلباف در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی، مبتنی بر مشارکت بین سازمانی است که البته تماما نیز خارج از حیطه دولت و با تمرکز بر توانمندی های بخش خصوصی و مردم نهاد است.

در جمع سازمان‌هایی که برای تحقق اقتصاد مقاومتی گلباف به عرصه آمده‌اند، گروه نوآوری و کسب و کار اجتماعی، راهبری مباحث علمی و فرهنگی را بر عهده دارد و در این زمینه در حال انجام اقداماتی می‌باشد که در آینده نزدیک در کانال‌های ارتباطی گروه منتشر خواهد شد. جهت کسب اطلاعات بیشتر راجع به برخی اقدامات فرهنگی پژوهشکده در گلباف و به ویژه پویش «گلباف من»، می توانید به وبسایت www.golbafeman.ir یا کانال تلگرام این پویش مراجعه فرمایید.

  • رضا طبیب زاده

جمعی از همکاران ما در گروه نوآوری و کسب و کار اجتماعی، به تازگی کتابی را به بازار داده اند که می تواند تحولی در نگرش به چیستی مدیریت ایجاد کند. این کتاب که به زحمت آقایان علی بابایی، فرزین ولیلو، روح الله حمیدی مطلق، رحیم سرهنگی و توسط نشر رسا به بازار عرضه شده است، نوشته متفکر بزرگ و مشهور عرصه مدیریت، آقای هنری مینتزبرگ است.  این کتاب به زبانی ساده و برای مخاطب عام نوشته شده و محتاج به پیش نیازی جهت مطالعه نیست. اما در عین حال، می تواند تاثیری عمیق در فهم ما نسبت به مدیریت و کار مدیر داشته باشد. به قول نویسنده، این کتاب قرار است "افسانه های دروغینی را که در مورد شغل مدیریت بارها شنیده ایم، به چالش بکشد". 

برای تهیه کتاب می توانید با نشر رسا تماس بگیرید. همچنین جهت آشنایی بیشتر با محتوای آن، بر ادامه مطلب کلیک کرده و بخشی از مقدمه کتاب را ملاحظه بفرمایید.

جلد کتاب مدیریت از خیال تا واقعیت

  • هامون طهماسبی

یکی از مهمترین مسائل اجتماعی برای کاهش پایدار مصرف آب در بخش کشاورزی، تغییر نگرش جامعه بهره بردار از آب نسبت به نا محدود بودن آن و لزوم توجه به سایر نیازهای انسانی و محیط زیست کل حوضه است. اما به نظر می رسد ساخت سازه ها در بستر نهادی کنونی کشور تاثیر ذهنی متفاوتی داشته و نگرشی دیگر را به جامعه القا کرده است.

  • سروش طالبی اسکندری

روستای جدید- روستای قدیم

دوشنبه, ۱۲ مهر ۱۳۹۵، ۰۲:۵۹ ب.ظ

سال‌ها و ماه‌ها در اتاق‌های کارمان می‌نشینیم. هر چند هفته یکبار از تهران خارج می‌شویم. با هدف تغییر روحیه و به منظور تفریح، به دل طبیعت می‌‌رویم. گاهی هم به روستاها سر می‌زنیم. چای در کنارشان می‌نوشیم و عبور می‌کنیم. مجددا به شهر بازگردیم و روز از نو، روزی از نو. به گمانمان در حال خدمت به روستا هستیم. از داخل اتاق‌های بسته در دل شهرها، با اتکا به قدرت تفکر و تخیل، به تحلیل مسائل روستا می‌پردازیم و به دنبال راه‌حل هستیم. می‌دانیم که نباید برای روستاییان تصمیم‌گیری کنیم، کار را باید به افراد بومی بسپاریم، بایستی تنها نقش مشاوره‌ای و هدایتی داشته باشیم، برنامه‌ای از پیش آماده شده برای توسعه روستا ارائه ندهیم، به آداب و رسومشان احترام بگذاریم، جهشی در فرهنگشان ایجاد نکنیم و ساختارهای روستا را دگرگون نسازیم. این‌ها را در اتاق‌هایمان آموخته‌ایم!!

  • نوید خنوه

آشنایی با «مجمع جوانان روستای کهورآباد»

دوشنبه, ۱ شهریور ۱۳۹۵، ۰۸:۰۹ ب.ظ

جمعهای مشابه این مورد، ظرفیتی ارزشمند برای توسعه محلی، با تکیه بر مردم بومی و دانش بومی


"جوانان روستا را دور هم جمع کردیم تا کمتر دچار آسیب‌های اجتماعی شوند." این جمله دلیلی بود که من و همکارم که در کهنوج مشغول بررسی ظرفیتهای توسعه‌ای در این منطقه بودیم، به روستای کهورآباد سهرابی، واقع در بیست کیلومتری جنوب غربی کهنوج برویم تا ببینیم این مجمع جوانان چه سبقه و سابقه ای دارند. آقای کیانوش سهرابی با روی باز ما را پذیرفت و داستان شکل گرفتن این جمع را اینگونه توضیح داد:

حدود هشت سال پیش دیدیم که بعضی وقت‌ها تعداد حاضرین برای نماز در مسجد کم هست و دیدیم جمع‌های جوانان در حال کم شدن است. در ابتد تصمیم گرفتیم که یک کتابخانه در مسجد راه بیندازیم و اینگونه شد که تعدادمان کمی بیشتر شد. پس از آن دیدیم که اصلا شاید بعضی‌ها دلشان نخواهد در فعالیت‌های مذهبی شرکت کنند، تصمیم گرفتیم فعالیت‌های ورزشی را هم در مسجدمان داشته باشیم و هر روز بعد از نماز مغرب و عشا برای فوتبال و والیبال دور هم جمع می‌شدیم. و بعدها گروه تئاتر، مسابقات کتابخوانی و برگزاری مراسم‌های مختلف، جزئی از برنامه دائمی‌مان شد. همچنین هر جمعه برنامه کوهنوردی هم داریم.

  • محمد ملک شاهی

وضعیت مبهم آینده زندگی روستایی

دوشنبه, ۱ شهریور ۱۳۹۵، ۱۲:۰۷ ب.ظ

آینده روستا در ایران یکی از مبهم‌ترین مسائل کشور است. در سطح کلان صحبت‌های بسیاری درباره معکوس نمودن روند مهاجرت از روستا به شهر می‌شود. جدای از شعارهای تکراری و فضاسازی‌های رسانه‌ای و تبلیغاتی، بعضا اقدامات کارشناسی نشده برای حل این مشکل مانند احداث شهرک‌های نوساز به جای خانه‌های قدیمی روستاییان و جابجایی موقعیت جغرافیایی روستا و یا تبدیل روستا به شهر به منظور از بین بردن انگیزه‌های مهاجرت انجام شده است اما نتایج نشان می‌دهد روند مهاجرت سرعت بیشتری پیدا کرده است. دو نظریه در این‌جا مطرح می‌شود. اول آنکه مسئولین می‌دانند با توجه به روند فعلی، روستا در ساختارهای موجود نمی‌تواند احیا شود و صرفا با انجام اقدامات تبلیغاتی، سعی می‌کنند خود را به عنوان ناجیان روستا معرفی کنند. فرضیه دوم آن است که بدون توجه به آینده روستا و عدم برنامه ریزی بلند مدت در سطح کلان و ناآگاهی درباره جایگاه روستا نسبت به شهر در دهه‌های آینده، به صورت چشم بسته سعی در معکوس نمودن روند مهاجرت دارند. از آن‌جایی که تا به حال مسئولین و سیاست‌گذاران کشور درباره آینده بلندمدت زندگی روستایی در ایران صحبتی نکرده‌اند و بی‌توجهی نسبت به سبک زندگی روستایی کاملا مشهود است، می‌توان مطمئن بود که فرضیه سومی وجود ندارد.

  • نوید خنوه